batılılaşma sürecimizin ürünlerinden biri. bugünkü tek partili mevcut hükümetin de en büyük faaliyeti, avrupalıların istediği devrimleri gerçekleştirerek onlardan müzakere tarihi almaktır. türk hükümetlerinin iki asırdan beri en büyük övünç kaynağı, avrupalıların kendilerinden istediği devrimleri yapmak olmuştur (!) şapka devrimine gelince, bilindiği gibi ilk şapka devrimini 1828 yılında 2. mahmut yapmıştır. sultan mahmut sarığı yasaklayarak, onun yerine fes giyilmesini ferman buyurmuştur. sultan mahmut' tan tam 100 sene sonra atatürk de bir seyehat esnasında uğradığı gelibolu' da yaptığı bir konuşmasında artık bundan böyle fes' in yerine şapka giyileceğini söylemiştir. ikinci mahmut' un fes devrimi sükünet içerisinde olmuştur ama şapka devrimi pek o kadar da sakin geçmemiştir. şapka giymeye karşı çıkanlar için özel olarak istiklal mahkemeleri kurulmuştur. bazı tarihçilerin iddiasına göre kıyafet devrimine karşı çıkmak suçundan asılanların sayısı 10.000 ile 15.000 arasındadır.
bugün devrim kanunları ile birlikte şapka kanunu da anayasanın 174. maddesinde kendisini muhafaza etmektedir. fakat ülkede bir takım yaşlı insanlardan başka kimse şapka giymemektedir. özellikle şapka giyen yaşlı amcaların sayısı inebolu' da daha çoktur. istiklal mahkemelerinin o meşhur alileri acaba bugün yaşasalardı, şapka giymeyenler hakkında idam talebinde bulunabilirler miydi ? hiç sanmıyorum.
mustafa kemal paşa' nın, o tarihte inebolu türk ocağında okuduğu şapka nutku;
'' efendiler, türkiye cumhuriyetini tesis eden türk halkı medenidir. tarihte medenidir, hakikatte medenidir. fakat ben, sizin öz kardeşiniz, arkadaşınız, babanız gibi söylüyorum. medeniyim diyen türkiye cumhuriyeti halkı, fikriyle, zihniyetiyle medeni olduğunu isbat ve izhar etmek mecburiyetindedir. medeniyim diyen türkiye cumhuriyeti halkı, aile hayatı ile yaşayış tarzı ile bunu göstermek mecburiyetindedir. velhasıl medeniyim diyen türkiye' nin, hakikaten medeni olan halkı, baştan aşağı vaz - ı haricisiyle dahi medeni ve mütekamil insanlar olduğunu fiilen göstermeye mecburdurlar. bu son sözlerimi açıkça ifade etmeliyim ki, bütün memleket ve cihan ne demek istediğimi suhuletle ( kolaylıkla ) anlasın. bu izahatımı muhterem heyetinize bir sualle tevcih etmek istiyorum ve soruyorum. bizim kıyafetimiz milli midir ? bizim kıyafetimiz medeni ve beynel midel midir ?( hayır sesleri ) size iştirak ediyorum - tabirimi mazur görünüz. altı kaval üstü şişhane diye ifade olunabilecek bir kıyafet ne millidir, ne de, beynel mineldir. öyleyse kıyafetsiz bir millet olur mu ? ( hayır katiyen sesleri )
arkadaşlar, turan kıyafetini araştırıp ihya eylemeye mahal yoktur. medeni ve beynel minel kıyafet bizim için, çok cevherli milletimiz için layık bir kıyafettir, iksa edeceğiz ( giyeceğiz). ayakta iskarpin, bacakta pantolon, yelek, gömlek, kıravat, yakalık, ceket ve bittabi bunların mütemmimi ( tamamlayıcısı ) olmak üzere başta siperi şems' li serpuş, bunu açık söylemek isterim. bu serpuşun ismine şapka denir. redingot gibi, bonjur gibi, frak gibi işte şapkamız. ''
ne medeni insanlar varmış ya rab.
şapkayı eleştirenlerden iki kişi vardı ki bunlardan biri nureddin paşa, diğeri de rıza nur idi. rıza nur esasen şapkanın giyilmesine karşı değil, o, kanun zoruyla mecbur tutulmasına karşıydı. şimdi rıza nur' un kendine has üslubuyla şapka eleştirisi;
'' iktisadi müthiş bir zarar. milyonlarca lira harice aktı, gitti. bundan da yahudiler istifade ettiler. italya ve fransa' da mevcut yeni ve eski şapkaları milyonla memlekete soktular. iki, üç frank kıymeti olan bu şapkalar, en aşağı on liraya satıldı. bunların çoğu zımpara kağıdı ile temizlenmiş şapkalardı.. ''
#517687