tarihi ;
m.ö. 1100 yıllarında fenikeliler, ispanya topraklarında ilk yerleşme merkezleri kurmaya başladılar. onları keltler ve yunanlılar takip etti. daha sonra kartacalıların egemenliğine girdi. m.ö. 202 yılında romalılar kartacalıları iberik yarımadasından attılar. roma imparatorluğu bu tarihten itibaren ispanya'da birliği sağladı ve zamanla hıristiyanlığı buraya yerleştirdi.
m.s. 5. yüzyılda ispanya, germen kabilelerinin saldırılarına hedef oldu. sırayla alanlar, suevler ve vandalların ardından vizigotlar ispanya'ya hakim oldu. vizigotların hakimiyeti uzun sürdü ve hıristiyanlığı kabul eden vizigotlar, ispanya'ya hıristiyanlığın yerleşmesini sağladı.
711'de afrika'dan gelen müslümanlar, 8. asırdan 10. asra kadar kuzeydeki birkaç bölge dışında ispanya'ya hakim oldular ve burada endülüs medeniyetini kurdular. ilmin merkezi olan üniversiteler açarak, islam medeniyetini buraya yerleştirdiler. endülüs emeviler devletinde imam-ı kurtubi, şatibi, ibn-i hazm, nurettin batruci gibi birçok alim yetişti ve buradaki üniversitelerde hocalık yaptılar.
papa ve krallar dahil birçok avrupalı bu üniversitelerde ilim tahsil etmişlerdir. bugünkü birçok müsbet ilimleri batılılar bu üniversitelerden öğrendiler. on birinci yüzyılda bu ülkenin iç karışıklıklarından faydalanan hıristiyanlar kuzeyden başlayarak yarımadayı tekrar ele geçirmeye başladılar. 1276 yılında müslümanların elinde yalnızca güneydeki grenada kalmıştı. 1469'da aragon ve castilla krallıkları tek bir krallık altında birleşerek güçlü bir devlet kurdular.
1492'de müslümanların son kalesi grenada krallığı yıkıldı. aynı yıl kristof kolomb ispanyol hükümdarının maddi yardımıyla amerika'ya varan ünlü gezisine çıktı. bu yolculuk, ispanya'nın dünyanın en büyük sömürge imparatorluklarından birini kurmasına yol açtı. 1588 yılında ispanyol donanmasının ingiliz donanmasına yenilmesini takip eden taht ve din kavgaları sonunda ispanya zayıflayarak çökmeye başladı. 1640'ta portekizi, 1714'te ise avrupa'daki bazı topraklarını ve cebelitarık'ı kaybetti. on dokuzuncu yüzyılın başlarında ispanyolların amerika'daki bütün sömürgeleri bağımsızlıklarını kazandılar.
birinci dünya savaşında ispanya tarafsız kaldı, fakat savaştan büyük ölçüde etkilendi. general primoderivera, çıkan ayaklanmaları bastırarak ülkede diktatörlük kurdu. 1930 yılında iktidardan düştü. bir yıl sonra yapılan seçimleri cumhuriyetcilerin kazanması sonucu kral on sekizinci alfanso ülkeyi terk etti. 1936'da yapılan seçimlerde solcuların başarılı olması üzerine ülkede iç savaş başgösterdi.
1939'da iç savaşın sona ermesiyle franco devlet başkanı oldu. ikinci dünya savaşına de katılmayan ispanya'da ordunun desteğiyle franco savaştan sonra da yerini korudu. 1969 yılında franco'nun ölmesiyle yerine don juon carlos geçti. 1976'da başbakan navarro'nun istifası ile carlos kral oldu ve abolfo sourez'i başbakanlığa atadı.
15 haziran 1977'de 41 yıl sonra ilk defa genel seçimler yapıldı. sourez'in başkanı olduğu demokratik merkez birliği çoğunluğu elde etti. 1981'de sağcı albay tejero cortes'in meclisi basarak yaptığı darbe girişimi sonuçsuz kaldı. 1982 seçimlerini ise sosyalist parti büyük çoğunluğu elde ederek kazandı ve 46 yıl sonra ispanya'da yeniden bir sol iktidarın doğmasını sağladı. halen (1993) iktidarda sosyalist parti bulunmaktadır.
* *
#247469