trabzon iline bağlı bir ilçedir.

türkler tarafından alınması ile rum pontus devletinin egemenliği sona erer. bölge tamamen türklerin eline geçer. bundan sonra bayburt, gümüşhane, erzurum ve diğer yörelerden gelen türk boyları tonya'da yerleşirler.

osmanlı dönemi yerli rumlarla, göçmen olarak gelen türklerin kaynaşması ile geçmiştir. bu dönem içerisinde gerek rum kültürü, gerek türk kültürü karşılıklı olarak birbirlerini etkilemişlerdir.bu etkileşim şimdi bile kendini göstermektedir. yerli halkın bazı inançları, gelenek ve göreneklerinde bu etkileşim izlerini görmek mümkündür.

ilçemize bağlı 15 köy bulunmaktadır. ayrıca merkeze bağlı 5 mahalle ve iskenderli beldesine bağlı 2 mahalle olmak üzere toplam 7 mahalle mevcuttur.

tonya, vakfıkebir ilçesine bağlı bir bucak merkezi olarak yönetilmiştir. osmanlı devleti döneminde tonya'da derebeylik egemendi. 19.yüzyıl derebeylerinin tamamen egemen olduğu bir dönem olmuştur. bu derebeylerinden en önemlisi ali ağa, kendisine ait topraklarda özel asker besler, kendi savunmasını bunlarla yapardı.

ilçeye bağlı kaleönü mahallesinin güney yönünde bulunan ormanlar içerisindeki yüksek kaya ali ağa kalesi olarak bilinir. bu kayada halen iskan edildiğine dair izler görünmektedir.

tonya, 1854 yılında bucak merkezi olarak teşkilatlanmışsa da, bucak yönetimi yıllarında bile derebeylik egemenliğini sürdürmüştür.

birinci dünya savaşından sonra osmanlı devleti toprakları itilaf devletleri tarafından paylaşılmaya başlanınca doğu karadeniz bölgesini de ruslar istila etmişlerdi. rusların bu istilasına karşı tonya'nın yerli halkı düzenli ordu kuvvetlerine yardımcı olarak aylarca savunmada bulunmuşlar ve bunda da oldukça başarılı olmuşlardı.

harşit cephesinde bulunan türk kuvvetleri bozulunca ruslar bütün güçleriyle tonya üzerine yürümüş ve sonra da yerli halk batıya doğru göç etmek zorunda kalmıştır. 16 temmuz 1916 tarihinde tonya işgal edilmiş oldu . rus kuvvetleri daha sonra 17 şubat 1918 tarihinde çekilince tonya düşman işgalinden kurtulmuş oldu.


5 mart 1954 tarihinde 3264 sayılı kanun ile tonya ilçe olarak teşkilatlanınca vakfıkebir'den ayrıldı. aynı yıl içinde belediye teşkilatı kuruldu. tonya'nın ilçe olarak teşkilatlandığı yıllarda adı orta mahalle olarak geçer. bu ad o yıllarda belediye teşkilatının içine almış olduğu merkez mahallenin adından gelmiştir.


"tonya" adının ilçeye verilişi ile ilgili çeşitli söylentiler olmakla birlikte bunlardan gerçeğe uygun olarak görüleni şöyledir;


bölgeye ilk yerleşen rumlar döneminde bir rum beyi tonya adındaki kızına bölgeyi çeyiz olarak vermiş, bundan böyle bu bölgenin adı da kızın adına izafeten tonya olarak kalmış. ayrıca tonya ilçesinin merkezine yöre halkı tarafından konakyanı adı verilir.

derebeylik döneminde merkezde bulunan derebeyin konağından gelmektedir. konağınmyanı söylenişi zamanla konakyanı olarak kalmıştır.


tonya ilçesi, doğudan düzköy ve maçka, güneyden gümüşhane iline bağlı kürtün ilçesi, kuzeyden ve batıdan vakfıkebir ile şalpazarı ilçeleri ile çevrilidir.

ilçenin genel alanı 264 km2'dir. denizden yüksekliği 755 metredir. arazi genel olarak engebelidir. yüksek dağ sıralarına rastlanmamakla birlikte mevcut tepeler kuzeyden güneye doğru uzanır. bu uzantılar arasında bulunan fol deresi ile çamlık deresi vadisi tonya sınırları içinde kalır. ilçe merkezi fol deresi vadisinde kurulmuştur.


tonya'nın en yüksek tepesi 1900 m. yüksekliğindeki karakısrak tepesidir. ilçe sınırları içinde büyük akarsu ve göl yoktur. en önemli akarsu fol deresidir. fol deresi tonya'nın güneyinde kürtün ilçesi sınırlarındaki erikbeli tepesinden doğar.


kuzeye doğru tonya topraklarını geçtikten sonra vakfıkebir ilçesi merkezinden karadenize dökülür. ikinci önemli akarsu toksar tepesinden kaynağını alarak beşikdüzü ilçesinden denize dökülen çamlık deresidir. akarsuların rejimi düzenli değildir. bahar aylarında karların erimesi ile su miktarı artar.

yaz aylarında azalır. bununla birlikte yukarıda sözü edilen akarsuların kuruduğu hiç görülmemiştir.

iklim, karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş alanıdır. karadeniz kenarından yükselen tepeler üzerinde bulunan ormanlar sürekli nem çekerler. denizden gelen su buharı burada yoğunlaşır, sis haline gelir . bu nedenle özellikle yaz aylarında günlerin büyük bir bölümü sisli geçer. güneşli havalar daha çok sonbaharda görülür. yaz aylarında ortalama sıcaklık 20 derece, kış aylarında 6-7 derece civarındadır.

çevrede iklimin etkisiyle bitki örtüsü bir paralellik gösterir. arazinin büyük bir çoğunluğunu meralar ve ormanlar kaplar ve yoğun ormanlar ilçenin güney yönündeki kalmçam köyü çevresindedir bu ormanlar yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşur. bölgede en iyi yetişen ağaç kızılağaçtır. insan emeği olmadan kendi kendine yetişebilmektedir karadenizin ve trabzon'un otantik halinin en güzel örneklerinden biri olan tonya'nın bazı kesimlerinde rumcanın izleri görülür.köklü bir kan davası geleneği olan tonya halkının tabancaya karşı özel bir tutkusu vardır.bundan dolayı 'amerikanın teksas'ı türkiye'nin tonya'sı' ünvanını almıştır.

<bkz: eminem>



hey! hey, stop, hey. please stop, fuck stop!
thank god you stopped.
fuck, my fucking on star isn't working, ı left my fucking phone at home!
god, ı've been standing out here for like, an hour ı'n soaking wet, freezing
thank you so much. really, you're a life-saver what are you doing?
fucking! get away from me! what the fuck! fuckin asshole!
get away from me you motherfucker! get away!
get away you fuckin freak! get away from me!
goddamit fuck! help me!



<bkz: skit>