oğuz atay'ın şahane romanı.
önsözünde cevat çapan sağolsun kitabın sonunu söylemiş.önsözü okuduğumda kitabı ya da kendimi parçalama durumları arasında kaldım.temennim, kitabı yeni okuyacak olanların önsözü geçmeleridir.

girişi tutunamayanlar la yaptıysanız ikinci seçiminiz olmalı bu kitap , mutlaka.
kendini bulma arayışları , hayatın oyundan farksız oluşu...
aslında hep bilinen gerçekleri bu kadar apaçık görünce irkilmelere neden oluyor.ve hikmet benol oluyorsun arada ; aynı kaybedişliklere ağlıyorsun.

''evet, bu yüzden kaybediyorduk; birçok yüzden kayediyorduk. bu nedenle
bacaklarımın ve kollarımın ağrıması pahasına soğukkanlı olmalıydım. kendime
acımamalıydım. 'evet, acımak albayım!' diye bağırdım. henüz bağırmalarımı
kontrol edemiyordum. henüz, her düüşnceyi,aklıma gelir gelmez söylemek gibi
bir yanlış davranıştan kurtulamamıştım. kant, elli iki yaşına kadar
sabretmişti. ben sabredemediğim için, onun yazdığı bir kelimeyi bile
anlamıyordum. sandalyeye daha sıkı tutunarak: 'düşüncelerini olgunlaştırıncaya
kadar beklemelisin hikmet,' dedim kendime. ağrılara ve kendine acımaya
boşvermelisin. birz düşündüm ve sabrettim; sonra, "bizi bir de bu acımak
mahvediyor albayım,' dedim. 'başkalarına acımakla başlayan bu tehlikeli duygu,
her zaman kendimize acımakla son buluyor. kendimize acımaktan, başka işlere
zaman kalmıyor. acımak, ancak soyut bir düşünce olabilir. ya da batılılar gibi
davranır insan: acıdığı kimse için bir şeyler yapar. buradan bir yere varır.
batılılar neden bize bu ğretmiyor? işin esasını bana söyler misiniz albayım?"

"hiç bir şeyin aslını öğretmez onlar," dedi sevgi. "sonra bizi pazar
olarak kullanamazlar. onların yanında yetişsek bile, işin esasını öğrenemeyiz.
temel bilgileri büyük bir titizlikle saklarlar. işte durum meydanda: bizim
kumaşlarımız neden bu kadar çabuk soluyor?"

saadet nineydim, öldüm, kiraz ağacının altına gömüldüm sonra yeniden doğdum ümit oldum, saffet söylemedi, servet duygulandı, emel sevindi bu işe bir tek. cem ile değil coşkun ile erebilirdi cem-ile. servet dedi ki "yabancı ülkelerden getirtilen bunalım tanrıları’nın ülkemize bir oyunudur bu. ülkede kötü günlerin habercisi rüzgarlar esiyordu. aslında büyük dalgalanmaların başlangıcıydı bu. ülkenin insanları daha insan olduklarını yeni anlıyorlardı. millet olmanın heyecanından duydukları bir sarsıntıydı bu. bu heyecanın içinde ithal malı bir bunalımın yeri yoktu. işte ne yazık ki ülkenin aydınları, ülkenin gözbebekleri, binbir sıkıntıyla yetiştirilen, adam başına düşen yıllık gelirden oldukça yüksek pay alan okumuş takımı ecnebi bunalım tanrısı’nın büyüsüne kapıldı: dünya nimetlerinden usandığını haykırmaya başladı; dünya nimetlerini yaşamadan, onlardan usandığı kuruntusuna kapıldı. meyhaneleri ithal malı bunalımlarıyla doldurdu. daha biz doyasıya yaşayamamıştık ki; büyük ve güzel şeylerin özlemini çekiyorduk henüz. biz daha feraha çıkmamıştık ki, dünya nimetlerinden bıkalım, bunalımlar geçirelim."
sonra servet sustu; oynadım.

tutunamayanlar' ın belki de biraz gölgesinde kalan, aydın bir insanın çelişkilerini ve yalnızlığını, sistem içerisindeki açmazlarını, çıkmazlarını olağanüstü bir uslüp ve korkunç bir mizah anlayışıyla ele alan bir kitaptır bu. hele ki ;mütercim arif karakterinin yapısı aklımızda oluşan bir çok soruya cevap niteliği taşımaktadır.

"...insanlığa öfkem başlıyordu; belki de ilk öfkelerimi bu oyunlar sırasında duymuştum. çünkü, bütün gücüme rağmen oyuna geliyordum. kendime kızıyordum: çünkü oyuna geliyordum, anlıyor musun oğlum hidayet? oyuna geliyordum. oyuna gelmemeliydim bana oyun oynanmamalıydı. bütün gücümle uyanık kalmalıydım; başkalarının rüyalarını görmemeliydim. ve kardeşim hidayet, öfkelenince de onların bütün kusurlarını, küçüklüklerini, daha önce hoşgörüyle karşıladığım kendini beğenmişliklerini daha şiddetle görüyordum ve unutmuyordum. onları kıskanıyordum onları beğenmiyordum. oynadıkları oyunu hiç anlamıyorlardı. yaşamak istiyorlardı, en çok buna kızıyordum.."

hikmet benol

oğuz atay eseri, tutunamayanlardan sonra yazılmış ve yayınlanmış olan bu eserin kahramanı hikmet benol'dür. hikmet'in tıpkı turgut özben gibi beyninin içinde ayrı kahramanları barındırır. roman'da gerçek biri varsa o da albay hüsamettin tambay'ddır. hikmet sonunda intihar ederve albayın gazeteye cenaze haberinin nasıl yayınlanması gerektiğine dair bir mektupla son bulur.

<bkz: kelimeler albayım bazı anlamlara gelmiyor>

öyle bir kaç günde ele alınıp hemen bitirlecek bir roman değildir , ağır ağır sindire sindire okumak gerekir , içerisinde bol miktarda aforizma bulundurur , bilgisiz bir adet sevgi ve sevgisiz bir adet bilge , sürekli oyuna gelen , oyuna getirien ve oyuna geldiği içinde kendine kızan hikmet , ve hikmetin dert babası hisamettin tambay ın romanın kahramanlarını oluşturduğu süper ötesi romandır .
-gerçek nedir hikmet amca?
-gerçek, iki nokta üst üste koydun mu?
-koydum hikmet amca.büyük harfle başlanıyor değil mi?
-hepsini büyük harfle yazsaydın. gerçeğin de soluna çiçek yapma sakın.
...
-yaz bakalım: gerçek, başkalarının bize uygulamaya çalıştığı tatsız bir ölçüdür.
-birimi var mı hikmet amca?
-birimi insandır.


.. ve ben senin bilgisizliğinin artmasına izin verdim.
fakat hiç bir şeyi unutmadım.
ve hepsini aklıma yazdım.
ve sana izin verdim ki bilmeden yaptığın eziyet artsın..
ve sonunda artık dayanamıyorum diyebilmek için ben de bilmeden bu oyunu oynadım sana..

bütün sözlerimi yarıda kesmene izin verdim..
ben ki bu konuda kimseye yetki vermemişimdir..
oysa elimin tersiyle seni yıkabilirdim..

biraktim ki sen kendi sonunu hazirla !

tutunamayanlara nazaran daha rafine bir eser. rafineden kastım tutunamayanlara nazaran daha kısa ve kıyas edilen eserdeki gibi ilk dörtyüz sayfasında okuyucuyu kitabı elinden düşürmeye teşvik etmediğinden dolayıdır.

<bkz: rus ruleti>

----- spoiler -----
... muhayyilesi kuvvetli bazı insanlar, sevdikleri ölülerin uzun bir yolculuğa çıktıklarını düşünmüşlerdir; bense, bütün yolculuğa çıkanların ölmüş olduğunu düşünüyordum. ne büyük bir günah, değil mi?...
----- spoiler -----

içerdekilerle oyun olmaz. tehlikeli!..

<bkz: şişe çevirmece>

pek çok insanın hayatına yön vermiştir bu oyun. itiraz istemem. hepimiz oynadık küçükken. **