paşa çocuğudur.konak hayatı yaşamıştır, özel öğrenim görmüştür.
istibdata karşı gelerek paris'e kaçmıştır.1908 2.meşrutiyetin ilanıyla yurda dönmüştür.realizm etkisindedir.hikayelerinde fransız yazar alphonse daudet den etkilenmiştir.

1860'ta istanbul'da doğdu. devrin ileri gelen isimlerinden sami paşa'nın oğludur. özel öğrenim gördü. yirmi yaşına kadar resmi bir görev almayıp, edebiyat konusundaki bilgilerini artırmayı tercih etti. 1880'de evkaf nezareti mektubi kalemine memur oldu. babasının ölümünden sonra da londra elçiliği ikinci katipliğine atanan sezâyi, orada kaldığı dört yıl boyunca ingiliz ve fransız edebiyatlarını yakından izledi. elçilikteki görevinden istifa ederek istanbul'a döndüğünde istişare odasına memur oldu. yedi yıl süren bu ikinci dönem memuriyetinde (1885-1901) sanatını olgunlaştırdı.

sergüzeşt romanı yüzünden göz hapsine alındığını düşünerek bundan kurtulmak için paris'e gitti ve meşrutiyet'in ilanına kadar da orada kaldı (1908). istanbul'a döndüğünde madrid elçisi olarak görevlendirildi. birinci dünya savaşı başlayınca madrit'ten isviçre'ye geçti, savaşın sonuna kadar burada kaldı. mütareke devrinde emekli olarak istanbul'a döndü (1921). son yıllarında kendisine, büyük millet meclisi'nin kararıyla "hidamat-ı vataniyye tertibinden" maaş bağlandı (1927) ve 26 nisan 1936 tarihinde istanbul'da öldü.

sergüzest diye bir romanı küçük şeyler diye de bir öyküsü bulunan geçiş dönemi yazarı. * realisttir kendisi..

ayrıca lise yıllarımda tarafımca sürekli olarak recaizade mahmut ekrem le karıştırılan kişi. bir edebiyat sınavında bu sefer oldu sanarak kensini sami recaizade sezai olarak yazmışlığım vardır. sonra arka sıramda oturan arkadaş düzeltmiştir durumu fısıldayarak. * *

bu adamın dünyaya geliş misyonu, "geçiş dönemi yazarıdır" şeklinde anılmak. ne yazdığının önemi yok, önemli olan geçiş dönemi yazarı olması ve sınav konularına dahil olması.