papağandan bozma olarak bilinen orijinal rengi yeşil olan ama daha sonra yapay yollarla yüzlerce farklı renklerde türetilen,güzel renkli ama kart sesli,sınırlı bir kelime dağarcığına sahip olduğu halde tek yetiştirildiğinde konuşabilen,bir zamanlar 8 tane birden sahip olduğum ama bir kaç ay sonra teker teker hepsi ölen,kolay kolay eş beğenmeyen,uyuz olduğu kafes arkadaşlarına asla rahat vermeyen,tıpkı insan gibi davranan ama insandan çok daha zararsız olan,narin,bakımı çok dikkat gerektiren kafes kuşu.

yağmurcukkuşu kadar konuşmasa da yine de çok sevdiğim,bir zamanlar 6 tanesine sahip olduğum,şirin,renkli,küçücük kuşlardır.

genelde ömürleri 3-10 yıl arası değişmekte olan kuşlardır. yemlerinin düzenli olarak yenilenmesi, sularının sürekli kontrol edilmesi ve en önemlisi kendisiyle ilgilenilmesi gereken evcil hayvanlardır. çok tatlılardır, ele alınıp sevilirken "oyuncak gibi ama gerçek, hem de çok tatlı" ya da "allah ne güzel yaratmış" denilir. yoğun iş temposunda akşam eve geldiğinde elini kaldıracak hali kalmayan kişilere neşe kaynağı, stres alıcı; neşeli halleri ve melodik sesiyle insana güzel duygular yaşatırlar. insanın hayvan sevgisini artırırlar.

doğal ortamlarında koloni halinde ürereyen sevimli hayvan.evcil olanlarının konuşabilme yeteneği yüksektir.

lafmacundaki güvercinin yerine konulabilecek bir olgudur.

avustralya asıllı, oynamaya doyulmayan hayvan.*

yerinden yurdundan koparılmış atalarından olma bu kuşlar hayatlarını hapis yaşamak zorunda bırakıldıkları için pek muhabbetleri açmıyor olabilir.
bırakın uçsunlar özgürlük onlarında hakkı.

konuşturana kadar canımızı çıkartan ,kelime hazinesi çok dar olan ve türkler tarafından küfür ve takım ismi öğretilen kuş türü.

latince adı: melopsittacus undulatus

familyası: psittaciformes (papağanlar)

alt familyası: psittacinae (papağangiller)

yaşam süreleri: 8-10 sene (ancak 30 yıl yaşadığı rapor edilmiş muhabbet kuşları da vardır).

yaşam alanları:

avustralya anavatanlarıdır denilebilir. avustralya’nın güney sahil kesimi dışında her yerinde yaşarlar. ormanlar ve düz ovalarda gruplar (100 kuş, hatta bazen daha da fazla) halinde yaşarlar. dünyanın birçok yerinde yayılıp, buralarda yaşamayı başarmışlardır. güney afrika, japonya, amerika, porto riko, isviçre, yeni zellanda, florida yaşam alanlarından bazıları olarak örnek verilebilir.

renkleri ve boyutları:

yabani muhabbet kuşları evlerde beslenenlerden daha büyüktürler. yeşil-sarı, göğüs kısmı da biraz mavi renktedirler. evlerde beslenen muhabbet kuşları ise, karşılık değişinim sonucunda yüzlerce değişik renkte elde edilen muhabbet kuşlarıdır. yeşil, sarı, beyaz, mavi, gri, siyah gibi renklerde olabilirler. kanaryalardan biraz daha iri, ortalama 18-20 cm boyutlarındadırlar. çoğunluğunun boynunda adeta bir gerdanlık gibi siyah benekler, yanaklarında violet (menekşe) veya mauve (leylak) rengi lekeler vardır. erişkin kuşların kafasının üstü düz renk, boyun ve kanatlar ise opak çizgilidir.

bazı türleri:

• küçük patagonya muhabbet kuşu (genellikle bizim “singapur” olarak bildiğimiz, doğadan yakalanan ve muhabbet kuşuna oldukça benzeyen tek farkı bildiğimiz muhabbet kuşlarından daha ufak olması olan bir türdür.)

• jenda muhabbet kuşu (bizim “jumbo” veya “ingiliz-hollanda” olarak bildiğimiz türdür. 30’a yakın alt türü vardır)

1) light gren (açık yeşil) (yüzlerindeki maske küçüktür ve alın çizgilidir. erişkinde baş üzerinde sarı alın vardır gençler ise çizgili alına sahiptir. göğüs mat yeşildir.)
2) dark gren (koyu yeşil)
3) olive gren (zeytin yeşili)
4) sky blue(gök mavi)
5) cobalt (kobalt)
6) violet (menekşe)
7) mauve (leylak)
8) opaline(opal) (opal muhabbet kuşları sadece kanatlarında çizgilere sahiptir ve kafalarında veya sırtlarında çizgi yoktur. kafanın arka tarafında soluk renkli çizgiler gözükse de bu çizgiler kanatlardaki gibi belirgin değildir. opal muhabbet kuşlarının büyük çoğunluğu dişidir.)
9) cinnamon (tarçın)
10) opaline-cinnamon (opal-tarçın)
11) spangle (pullu)
12) dominant(benekli)
13) clearflight(temiztüy)
14) lrecessive pied(ezik benekli)
15) dark eyed clear(temiz koyu gözlü) (siyah gözlü tek renk muhabbet kuşlarının albino ve lutino muhabbet kuşları gibi vücudunun tamamında tek bir mevcuttur fakat kırmızı göz yerine diğer muhabbet kuşlarındaki gibi koyu renkli gözleri vardır.)
16) yellow faces(sarı surat) (genellikle mavi renkli muhabbet kuşları beyaz yüzlüdür ve yeşil renkli muhabbet kuşları sarı yüzlüdür. buna rağmen bazen sarı yüzlü mavi ya da gri muhabbet kuşları görmek mümkündür ve bu muhabbet kuşları sarı yüzlü maviler ya da griler olarak nitelendirilirler.)
17) albino(düz beyaz-kırmızı gözlü) (albino muhabbet kuşları kırmızı gözlü ve beyaz renklidir. bu mutasyonda erkek muhabbet kuşları mavi yerine pembe cere rengine sahiptir. parlak ışık altında albinolar bazen açık mavi veya yeşile boyanmış kanat tüylerine sahipmiş gibi görünürler.)
18) lutino(düz sarı-kırmızı gözlü) (siyah tüyün oluşumundan sorumlu olan melanin yokluğundan dolayı boğazdaki siyah noktalar bu türde yoktur. vücut tüyleri hiç yeşil tüy barındırmayan canlı sarıdan oluşur. gençlerin gözleri halkasız ve kırmızıdır.)
19) lace wing(çizgili-dantel kanat) (çizgili kanatlı muhabbet kuşları albinolar ya da lutinolar gibi görünürler. farklı olarak bu muhabbet kuşları kahverengi çizgilere ve kahverengi kuyruk tüylerine sahiptir..)
20) grey(gri)
21) greygreen(gri yeşil)
22) greywing(gri kanat) (gri kanatlı muhabbet kuşları adından da anlaşılacağı gibi kanatlarının üzerinde siyah yerine gri çizgilere sahiptir. ayrıca vücut renkleri normalden %50 daha açıktır.)
23) yellow wing(sarı kanat)
24) white wing(beyaz kanat)
25) yellow (sarı)
26) white(beyaz)
27) fallow (kısır)
28) crest(tepeli-kaküllü) (yassı, düz ve beyaz tüylü tepelik bu türün en belirgin özelliğidir. kobalt rengi tüy yapısına sahiptir. tüyler opal desenlidir. bu kuşların genetik yapılarında öldürücü bir faktör bulunduğundan dolayı üretilmeleri zordur. bu nedenle de yaygınlaşamamışlardır.)

erişin –yavru farkları:

erişkin kuşlarda genellikle kafa tüyleri düz renktir, yavru kuşlarda ise kanatlardaki gibi çizgiler kafa üstünde de vardır.

erişkinlerde gözler (albino, dark eyed, lutino türleri hariç) beyazdır ve siyah halkalıdır. yavrularda ise gözler tamamen siyahtır.

erkek – dişi farkı:

erişkin erkeklerde cere adı verilen gaga üzerindeki etli kısım mavi-lacivert tonlarında iken, dişilerde pembe-kahverengidir. erkekler biraz daha parlak renklerdedir ve biraz daha büyük görünüşlüdür.

muhabbet kuşları hakkında ilginç- ayırt edici bir bilgi: kloak (anüs) kısmını ayağıyla kaşıyabilen tek kuş cinsi olarak bilinmektedir.

bakımı:

muhabbet kuşları 1870’li yıllardan beri insanların evcil hayvan kategorisine soktuğu kuşların başında gelmektedir. geveze, neşeli ve cana yakın kuşlar olarak bilinmektedirler. taklitçi ve uysaldırlar, bulundukları yere kolayca uyum sağlayabilir ve çabuk ürerler.

muhabbet kuşları büyük kuşlar olmamalarına rağmen, uçucu bir tür oldukları için kafesleri çok da küçük boyutlarda olmamalıdır. kanatlarını açtığında rahatça içinde dönebileceği köşeli formlarda olursa kendilerini daha güvende hissedeceklerdir. en azından 30x30x60 ölçülerinde bir kafeste olmaları rahat etmelerini sağlayacaktır. tüneklerin ağaç dallarından olması hem tırnaklarını törpüleyebilmesi hem de kemirebilmesi için uygundur. narenciye ağaçları, dişbudak ağacı, manolya, karaağaç, okaliptüs, avustralya çamı uygun ağaçlardır.) tünekler farklı kalınlıklarda olursa daha çok rahat eder. size güven duyması da aranızda başlayacak olan dostluğun ilk adımıdır. kesinlikle ona sessizce yaklaşılmasından, çevresindeki eşyaların veya kafesindeki oyuncakların sık sık değiştirilmesinden, yüksek ve alışık olmadığı seslerden, sallanan kafeslerden (çamaşır, bulaşık makineleri veya buzdolapları üzerine konulan kafesler gibi) hoşlanmazlar ve böyle durumlar yaratıldığı sürece size güvenmesi neredeyse imkansızdır.

sosyal ve doğalarında gruplar halinde yaşayan kuşlar olduklarından yanında kendi türünden bir eşten hoşlanırlar. bu nedenle eş olarak beslenmeleri tavsiye edilmektedir. ancak tek başına beslenecekse her gün aynı saatte ilgi görmekten (sevdiği bir yiyecek verilmesi mesela bir mısır tanesi, belli saatlerde kafesten çıkarılması veya aynı saatlerde onunla konuşulması gibi), kemirgen bir tür olduğu için kemirebileceği ağaç dallarından, gaga taşından, geniş bir hareket alanından ve renkli nesneler, kıyafet ve eşyalardan, ayrıca geniş bir hareket alanına sahip olmaktan oldukça hoşlanırlar. çok meraklıdırlar. renkli cisimler özellikle ilgilerini çeker. kafeste sıkılmaması için bolca renkli oyuncak bulundurulması ve bunların onun artık oyuncaklarla eskisi kadar ilgilenmediğini fark ettiğinizde değiştirilmesi uygun olacaktır. papağan familyasından geldikleri için sesleri taklit özelliğine de sahiptirler. erkek muhabbet kuşlarının bu konuda daha yetenekli olduğu saptanmıştır. eş olarak beslendiklerinde taklit yetenekleri ya hiç olmamaktadır ya da çok az kelimeyle sınırlı kalmaktadır.

kafeste ayna konusu oldukça tartışmalıdır. yalnız beslenen bir kuş kafeste olan aynada kendi yansımasını gördüğünde bunu eş olarak algılar ve ona kur yapmaya başlar. doğalarında kur yaparlarken karşı cinse kendi kursağındaki yemi kusmak suretiyle ikram etmek olduğundan bunu aynaya yapmaya başladığında ve bunu huy haline getirdiğinde güçsüz düşmesi, yeterli beslenememesi ve aynadan karşılık alamayacağı için bunalıma girmesi mümkündür. bu yüzden kafeste ayna önerilmemektedir.

beslenmesi:

doğalarında çiçek ve bitki tohumları, yeşil yapraklı sebzeler, meyveler ile beslenmektedirler. evde beslenen çoğu papağan cinsi gibi muhabbet kuşları da tohumlardan oluşan hazır yemlerle beslenmektedir. tohumlarla beslenen muhabbet kuşları sağlıklı ve kilolu gözükseler bile aslında yedikleri tohumun kabuğunu kırıp attıkları için bu kabuktaki vitaminlerden faydalanamamaktadırlar ve vitamin eksikliği çekmektedirler. vitaminleri en güzel olarak koyu yapraklı yeşil sebzelerden brokoli, karahindiba yaprakları, hardal yaprakları gibi yeşilliklerden alırlar. ayrıca havuç, haşlanmış tatlı patates ve meyve – sebze sularıyla da beslenebilirler. muhabbet kuşlarına sağlıklı ev yemekleri, mesela pişmiş et, balık ve tavuk, peynir ve yoğurt, pişmiş yumurta, mısır, fasulye, bezelye, pirinç, düşük şekerli düşük sodyumlu tahıl gevrekleri ve bunun gibi besinler küçük miktarlarda sunulabilir. meyvelerin tümü kabul edilir olmakla birlikte, yüksek su içerikleri nedeniyle isale sebebiyet vermemek için küçük miktarlarda sunulmalıdırlar. muhabbet kuşuna (ve herhangi bir başka tür kuşa veya papağana) asla avokado veya çikolata verilmemelidir. çünkü kuşlar için toksiktirler ve çok az miktarları bile ölüme neden olabilir. yağ ve tuz oranı yüksek patates kızartması, kraker ve salamura etler gibi besinler kuşlar sodyuma karşı çok hassas olduklarından kullanılmamalıdır.

kokulu spreyler ve sigara dumanı muhabbet kuşlarının solunum yollarına ciddi hasarlar verebilir, bu yüzen muhabbet kuşlarının bulunduğu ortamlarda kullanılmamalıdır. muhabbet kuşları doğalarında genelde geniş bir nem aralığına uyum gösterme kapasitesine sahip kuşlardır. evde nem artışlarından fayda sağlarlar, arada sırada üzerlerine burun ve kulaklara gelmeyecek şekilde su püskürtülmesi, ya da kafesine haftada 1 veya 2 defa banyoluk konulmasını hem kuşu ferahlatacak hem de tüylerinin daha güzel olmasını sağlayacaktır. burada dikkat edilmesi gereken nokta, kuşun ıslakken uyumasını ve ıslakken (tabi kuruyken de geçerli) hava akımında kalmasını engellemektir.

çiftleşme, üreme ve gelişmesi:

her zaman erkek çiftleşmeye hevesli dişi ise kaçan durumdadır. erkek günlerce kur yapabilir. durmadan uçar, konmak için dişinin yanını seçer. sekerek yürür. başını sallayarak dişinin yanına yaklaşır. gagasıyla omzuna vurur. bu sırada, heyecandan göz bebekleri küçük siyah noktalara dönüşür. dişi, birleşmeye hazır olduğunu günlerce sonra gösterir. dalın üzerine konar oturur. başını arkaya uzatır. kuyruğunu havaya kaldırır ve hareketsiz kalır. erkek mesajı alınca, dişinin sırtına çıkar. çiftleşme bittiğinde dişi uçup gider.

çiftleşmeden sonra kafese uygun boyutlarda bir yuvalık ve kendir lifleri konulduğunda, yuvayı kendileri hazırlamaya başlayacaktır. yuvada dişi bulunur, erkek yalnızca dişiyi gözlemler ama içeri girmez. yuva sıcaklığı yaklaşık 37 derece olmalıdır. dişi bir defada 4-6 tane yumurta bırakabilir. ilk yumurtadan sonra yuvalıkta kuluçkaya yatar ve tuvalet ihtiyacı dışında çıkmaz. erkek ise dişiyi beslemeye başlar. erkek yuvalığa giremediği için ve eşini kıskandığı için yumurtaları kırabilir veya yumurtadan çıkmış yavrusunu bile öldürebilir, bu konuya dikkat etmek gerekir.

yumurta döllendikten 18 gün sonra ilk yumurtlanan yumurtadan yavru çıkar, sonra da yumurtlanma sırasıyla diğerleri. yavru yumurtadan çıktığında 1.5 – 2.5 gram ağırlığındadır. ilk beş gün boyunca gözleri kapalıdır. sırt üstü yatar pozisyonda, annesinin yemlemesini bekler ve başlarını kaldıramazlar. 3. gün ağırlık yaklaşık dört katına çıkar. 6-8'inci günler arasında yavrunun ağırlığı 9 grama ulaşır ve yavrular başlarını kaldırabilmektedir. 7'nci gün kanat tüyleri belirmeye başlar. 8'inci günde başını dik tutmaya başlar. birkaç sıçrama yapabilir. 9'uncu gün 16 grama ulaşan ağırlığı ile kuyruk tüyleri büyümeye başlar ve gözleri açılır. kuyruk kısmına oturarak beslenir. 12'nci gün, tüm ince tüyleri çıkmıştır. ağırlığı 23 grama ulaşır. 17'nci gün tüm tüyleri tamamlanır. hala yuvadan çıkmaz. 21'inci gün, tüy renkleri belirginleşir. 24. gün ağırlık 40 grama ulaşır ve tüm tüyleri tam anlamıyla çıkmıştır. 28 ve 31'inci günler arasında yavrular kafes tellerine tırmanabilir. kanatlarını çırparlar. yuvadan çıkabilirler. 28'inci gün, renkleri büyüklerinkine nazaran daha mat olur. 3 ila 5 ay içinde tam bir olgunluğa ulaşırlar. 6-8 aylık olduğunda artık çiftleşmeye hazırdır. (yavrular 8-10 günlük olunca gözlerini açarlar ve yuvadan 5 hafta sonra uçarlar. yavrular yuvadan çıktıktan 14 gün sonra başka bir yuvaya alınmalıdırlar. kafeslere önce dişi kuş konulmalı ve birkaç gün sonra erkek kuş dahil edilmelidir.)

bakımları doğru yapıldığında ve gereken ilgi ve sevgi gösterildiğinde son derece uyumlu kuşlardır ve dostlukları insanlara keyif verir. çift olarak beslenmeyecekse kesinlikle bol ilgi göstermek ve sık sık muhabbet kuşuyla temas ederek ona sevgiyi hissettirmek gerekir çünkü çevresinde kendi cinsini göremediğinden sahibini eşi olarak görmeye başlayacaktır ve ondan ilgi görmediğinde diğer türler gibi muhabbet kuşu da strese girecektir.

*

serbest bırakınca önce şöyle bir turlayıp sonra tepenize " şıp! " diye salabilen hayvanat.

bir kere de muhabbet ettiğini görmedim ibnenin.

içecek adam bulamıyorsun, koyuyorsun karşına kafesi, içip içip anlatıyorsun, siklemiyor bile seni. sen diyorsun işler iyi gitmiyor, o diyor babacık. lan yazık diyorsun baba hasreti herhalde. anlatsın diye bekliyorsun yok susuyor. diyorsun kızla aram bozuldu, ayrıldık şöyle böyle. bu sefer iyice ibneleşiyor. çapkın çapkın diyor. ne çapkını amına koyayım. 3 aydır kızla çıktığın yok. iki sövüyorsun siktimi kuşu diye. başlıyor hemen yalakalığa. cici kuş, cici kuş. siktir lan ne cicisi diyorsun, kıvırıyor. pis kuş, pis kuş. işin özü, konuşmuyor işte ibne. arada iki laf ediyor, susuyor. ama allah'ı var iyi dinliyor.

geçen de beşiktaş dedi. iki maç muhabbeti yaparız dedim de, gene gerisi gelmedi. yeter yıldırım demirören yeter dese yeterdi halbu ki.

öyle ya da böyle seviyom ibneyi.

<bkz: muhabbet-ül kuş>

içeri girer girmez dikkatimi çekmişlerdi. öylesine mutluydular ki, imrenmedim değil hani. birbirlerine olan cilveleri, öpüşmeleri... görülmeye değerlerdi.
ve çok da yakışıyorlardı. sanki birbirleri için yaratılmışçasına hayata sımsıkıya bağlılardı.

durduğum yerden, dakikalarca onları izledim. neden sonra böylesine mutlu bir tablo sergiledikleri için içim sıkıldı. kızdım onlara. görgüsüzler, utanmazlar dedim içimden. aslında onların kisvesi altında kendime kızdığımı farkettim. niye ben onlar gibi olamıyordum ki?

ben bu tür düşünceler içerisindeyken dükkan sahibi geldi, "ne istemiştin hocam" dedi. "hiiç, onları izliyordum" diye kıvrak zekamla kısa ve öz yanıt verdim. zaten oraya neden girdiğimi de unutmuştum. "çok güzeller değil mi?" der gibi bi gülümsedi, ardından "hadi fazla meşgul etme mekanı, isteğin yoksa s.ktir git" der gibi baktı, sonra diğer müşterileriyle ilgilenmeye başladı. adam resmen hiçbi şey söylemeden alt üst etmişti beni.

anlık fikirlerin adamıydım ben. hazır maaşımı yeni almışken onlara neden sahip olmayayım diye hınzırca düşündüm. ayrıyetten bunlar kesin yakın bi zamanda yumurtlar, yavrularını satıp para kazanırım diye de sinsice planlar içine girdim. inanır mısınız hayatımda ilk defa bir şeyin fiyatını sormadan "ben onları istiyorum" dedim. az önce bana lavukça hareketler yapan dükkan sahibi birden dünyanın en tatlı adamına dönüşüvermişti. "hay hay" dedi. kafese koydu onları. büyük sevinçle evime geldim.

nerden bilebilirdim ki böylesine şerefsiz olabileceklerini. oradaki sevgi yumağının üçte birini odamın en güzel köşesinde göstermediler. kafeslerine koyduğum yavruluğun içine bir kez olsun girmediler.
yerlerini yadırgadılar heralde, zamanla alışırlar diye akışına bıraktım. fakat günler geçtikçe o ulvi sevgileri sanki nefrete dönüşmüştü. birbirleriyle kavga ediyorlardı, üstelik benden de korkuyorlardı.

yine yorucu bir iş gününün ardından acaba bugün ne yaptılar diye heyecanla evime geldiğim vakit tekrar kavgalarını görünce dayanamayıp artık devreye girmem gerektiğininin farkına vardım. aldım karşıma konuştum onlarla. baktım hiç sallamıyorlar beni, sert karakterimi ortaya koyup "ne yapıp edip en kısa zamanda çocuk yapacaksınız" diye bağırdım. en sonunda dişi olanı "cik" dedi.

resmen iplemiyorlardı pezevenkler beni. dizginleyemediğim gözyaşlarımı hiç sakınmadan "şerefsizsiniz ulan şerefsizsiniz" diyip uzaklaştım o riya yuvasından. show tv'yi açıp melekler korusunu izledim.

beraber aynı sofrada yemek yiyebiliyorsunuz;
çorbama sulandıkları çok olmuştu zamanında ekmek tırtıklıyor bir de şerefsizler. konusmaları bir boka benzemiyor, babamın uğraşları sonucu sağlam içicide olamadılar zaten. bir fincan cinle çok komik olabiliyorlar. evimize gelen her hayvan gibi onlarda öldü. bazıları kaçtı.

guguksular takımının, papağangiller familyasından, sarı yeşil karışık tüylü, avustralya'da yaprakların arasında gruplar hâlinde yaşayan bir tür.*

guguksular takımının, papağangiller familyasından, sarı yeşil karışık tüylü, avustralya'da yaprakların arasında gruplar hâlinde yaşayan bir tür.*

yanında eşi yoksa kendi yansımasıyla bile aşk yaşayabilen canlılardır. canlarımdır. iki taneler. biri 9 aylık falan oldu, diğeri 6 aylık civarı. ellerinizden öperler. * *

annenin oyalanır diye kafesine astıgı boncuklu ipe bası,kanatları ,ayaklarından dolanıp, bogulma tehlikesi atlatan kustur. o gunden sonra ballı yemler, iç içe geçmiş halkalı oyuncaklar ,aynalı salıncaklar psikolojisini düzeltememiştir.
<bkz: ölü balık gibi bakan muhabbet kusu>

yazlığa gittiğimiz için iki ay kadar komşunun muhabbet kuşunun kafesinde takılmıştı eşşek. yazı bitirip geldik. baktım bu ibne kafesin içinde arkadaşıyla gayet mutlu, hiç umrunda değilim. içerledim biraz. 'şakir!' dedim, zönk diye kafesin benden tarafına yapıştı. bütün vırvırı kesildi, sesimi dinliyo büyük bi dikkatle. şerefsizim gözlerim doldu o an.

en az bir kedi, köpek kadar güçlü iletişim kurabildiğiniz hayvandır efendim. kötü davranmazsanız ölünceye kadar sever sizi.

ezberci eğitim sistemine göre yetiştirilen küçük bi kuş türü.