ilmihal usulu

temeli sokratik yönteme dayanan, ilk olarak katehetik metot olarak hristiyanlıgın ba$langıcında hayata gecirilen klasik soru cevap anlayı$ı.

türkçe ve osmanlıca'da , isticvab metodu ve tekşifî usûl adları ile bilinir.

bu metot, incil'in inmesinden sonra hristiyanlarca kullanılmaya ba$lanmı$tır. bugun ezbercilik diye nitelendirdigimiz ögretim anlayı$ının temeli, sokrates'in sokratik ögretilerinden gelmektedir.

hristiyan alemi, hristiyanlıgı yaymak icin insanlara bu ogretiyi katehet adı verilen ögreticilerce dikte etmi$tir.

kopyacı islam alemi de, müslümanlıgı yaymak icin bu yönteme ba$vurmu$tur. bu yönteme göre, ögretleri ve ögrenileni sorgulamak hata olarak kabul edilir. i$te burada sokrates'in kulakları çınlıyor olmalıdır. gerçi ölü bir bedenin kulaklarının çınlaması safsatadan ibarettir. sokrates bu yöntemi ögrencilerine aktarırken demi$tir ki,

" sizlere bu yöntemle ögretmeye calı$tıgım doktrinler, sadece benim dogrularımdır.her insan kendi dogrularını kendisi belirler. bu doktrinler benim tarafımdan dogmatikle$tirildigi gibi, dogru olacak diye bir kaide yoktur. "

tabii sokrates türkçe bilmedigi icin, yukarıda yazılanlar çeviridir. * zamanla bu yöntem tüm dinlerin yayılmasında öncülük yapmı$tır. fakat sokrates'in " her insan kendi dogrularını kendisi belirler" kelamı, misyonerlerce lugattan çıkarılmı$, i$lerine geldigi gibi deklare edilmi$tir. bi nevi dikte, dayatma (!)

bu yöntem, sübyan mektepleri ve camilerde dini esasların ögretilmesinde etkin rol almı$tır. evet bir ögretim $eklidir fakat din ile bagda$tırıldıgında sorgulanamaz bir anlayıs dogmu$tur.

doktrinlerin icerigi dini esaslardan olu$tugunda, kim siker sokrates'i anlayı$i hüküm sürmü$tür.

bir iki örnek verelim.

-tanrı nedir ?
-yaratan güç

-muhammed kimdir?
-islam aleminin peygamberi

-kuran ı kerim nedir?
-son inen kutsal kitap

-materyalizm nedir?
-ulviyata inanmayan kafirlerin uydurdugu bir yöntem/dü$ünce/felsefe

son örnekte, bu ögretinin nasıl çarpıtıldıgı ayrıca görülmektedir.

bazı hazretliği kendinden menkul şahısların sandıklarının ya da çarpıttıklarının aksine islam'da ilmihal usulünde aslolan muhataba nasihat verip, genel geçer kanunlar ortaya koymak değil, muhatabın aklına ve mantığına hitap eden soru cevaplarla gerçeği şahsın kendisinin bulmasına yardımcı olmaktır.

hazreti muhammed zamanında zina etmek istediğini söyleyen bir gençle arasında geçen diyalog aynen şu şekildedir:

''-demek, nefsini dizginleyemiyor, zina etmek istiyorsun öyle mi?
-evet ya resulallah.
-zina etmek istediğin kişi mutlaka bir kadındır değil mi?
-evet ya resulallah.
-her kadın bir erkeğin annesi, kız kardeşi ya da teyzesi olabilir değil mi?
-evet ya resulallah.
-sen kız kardeşin, annen ya da teyzenle zina etmek ister misin?
-tövbeeee!...tövbeeee ya resulullah!.. vallahi vazgeçtim, bağışla beni ey allah’ın resulü!...''

örnekte görüldüğü üzere hazreti muhammed burda direkt zina haramdır dememiş mantıki bir yol izleyerek kişinin zinanın yanlışlığı kavramasını sağlamıştır.

aynı yöntem sonraki devirlerde de izlenmiştir. sorgulanmaz bir anlayış doğmasının müsebbibi islam'da ya da usulde değil kişilerin kendisindedir. ama tabi her mevzuda islama sataşmak isteyen kimi çamur fetişistlerin mevzuyu çarpıtmak için domuzlar gibi çamur banyosu yapmasını anlayışla karşılamak gerekir.
velhasıl bu iş sokratesin kulaklarını çınlatmakla, kıçtan soru cevap uydurmakla olmuyor.