başlangıçta tartışma sanatı, ya da çelişkili yollardan muhataplarını ikna etme sanatı anlamına gelmektedir. karşıtlıkları kullanarak gerçekleştirilen akıl yürütme biçidir, diyalaktik ve sokratik yöntem, tartışma ve düşünme sanatı olarak diyalektiğin antik çağ’daki en yetkin halidir. değişimin ve hareketin sürekliliği düşüncesi bu aşamada diyalektik olarak ifade edilmiştir. bir fikirden ya da ilkeden içerdiği olulmlu ve olumsuz bütün düşünceleri çıkarma yöntemine diyalektik denilmekteydi. plantoncu anlayışta fikirler, gerçek anlamına geldiklerinden diyalektik fikirlerin diyalektiğidir.ama başka yönlerde, duyulur olandan nesnelerin fikirlerine ulaşma ve giderek bu nesnelerin ve bilgilerin saf değişmez ilkelerini ya da yasalarını bulgulama anlayışı olarak da ortaya çıktığı görülür. heraklitos’un "aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz" sözü diyalektiğin başlangıç halindeki açık tanımını göstermektedir. diyalektik üzerine bütün çalışmaların başlangıç noktası burasıdır. oluş ve değişim kavramları bu noktada diyalektik anlayışın temel kavramları olarak belirirler. ilk çağ filozoflarının birbirine zıt yönlerde de olsa diyalektikçi oldukları söylenebilir.sokrates’te ve sofistler’de diyalektik yöntemin belirli şekillerde kullanıldığı bilinir. aristotales, diyalektiğin babası olarak heraklitos’u değil elealı zenon’u gösterir. zenon’un diyalektiği bir tür özdeşlik düşüncesine dayanır. zenon, diyalektik yöntemi kullanarak hareketin olanaksızlığı gösterir bir dizi paradoksla. ona göre evrende görülen çokluk ve çeşitlilik yanıltıcıdır, tıpkı hareketin yanıltıcı bir görünüm olması gibi.hegel’e gelindiğinde ise tam bir felsefi çalışmayla ortaya konulur diyalektik.bir yöntem olarak içerimleri kuramsal bir açıklamayla ortaya konulur.buna göre diyalektik, mutlak fikir’in tez-antitez-sentez diyalektik üçlü hareketiyle gerçekleşmesi ve bunun bu şekilde anlaşılması yöntemi olarak değerlendirilir.hegel düşüncenin hareketinden sezinlediği diyalektiği, evrenin hareketine yöneltmiştir; çünkü hegel evreni "maddeleş bir fikir" olarak görürü. başka bir açıdan hegel’e göre düşünce ve varlık özdeştirler aslında. burada diyalektik, bütün düşüncenin ve varlığın gelişim sürecidir. marks, bu düşünüş sürecini tersine çevirir, hegel’in yolundan giderek diyalektiği maddeci bir temelde değerlendirir.diyalektikte hareket başlangıcından itibaren, çelişki kavramıyla ve dolayısıyla karşıtlık kavramıyla bağlantılı olarak açıklanmaktadır; marks maddenin hareketinin diyalektik iç-çelişkilerinin ürünü olduğunu ileri sürer ve düşüncenin diyalektiği de bu noktada maddenin hareketinin bilince yansıması olarak değerlendirilir.bu nedenle marksist felsefe diyalektik materyalizm olarak ifade edilecektir.böyle algılandığı içinde diyalektik yöntem, giderek diyalektik hareketin bilimi olarak tanımlanmıştır.
#53767
