bartin

zonguldak'ın bir ilçesi iken 1990 yılında ayrılarak il olan gerek nüfus bakımından gerekse yüzölçümü bakımında küçük bir yer olmasına rağmen sahillerinin güzelliğiyle göz dolduran batı karadeniz de bulunan şirin bir ildir.

41°, 37.8', 32°, 19.8'. 188 koordinatlarındaki 74 plaka numaralı ve 378 alan kodlu il. 16 yıldır il olmasına rağmen halen daha yerini bilmeyen insanların olduğunu görmek her ne kadar canımı sıksa da bartındır. memleketimdir. canımdır ciğerimdir.

ilçeleri ulus, amasra, kurucaşiledir.

yüzölçümü: 2.143 km²
nüfus il geneli: 184.178 (2000)
merkez : 35.992 (2000)

parthenia'dan bartın'a dönüşen adın kaynağı parthenios' dur. bartın ırmağının antik çağdaki adı olan parthenios; yunan mitolojisinde, tanrıların babası okenaus'un çocukları olan yüzlerce tanrıdan birisi ve sular tanrısı'dır. sular ilahı veya muhteşem akan su anlamlarına gelir. bir başka anlamı da genç kızlar için koro türküleri veya tanrıça athena'nın bir sıfatı olan genç bakire...

antik çağda, parthenios adı verilen bartın ırmağının kenarında kurulan bartın kentinin parthenia adıyla anıldığı ve zamanla bartın'a dönüştüğü yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır.

ünlü ozan homeros, ilyada destanında; truva kentini korumak için anadolu'dan gelen cengaverlere parthenios ırmağ'nın suladığı ülkeden de yiğitlerin katıldığını anlatır. amasyalı strabon da bir eserinde yine parthenios'tan söz eder.

bartın kentini, i.ö.14. y.y. da gaskalar sahiplenmiş... sonra; hititler, frigler, ionlar, kimmerler, lidyalılar, persler, helenler, pontuslular, roma ve bizanslılar, selçuklular ve osmanlılar yurt edinmişler.

tarihi "paphlagonia" bölgesindeki antik kentlerden; sesamos (amasra), kromna (kurucaşile) ve erythinoi (çakraz) bartın sınırları içindedir.

antik değerlerin en fazla görüldüğü yer amasra ilçesidir. dünyada tek olan kuşkayası yol anıtı, kale ve üzerindeki armalar, kilise ve chapel, bedesten, inziva mağarası antik kentin görünen yüzleri sayılır. tiyatro (5000 kişilik), forum, şeref yolu, akropol ve nekropol gibi bölümler toprak altındadır.

2004 yılında geldiğim,öğrenimimi tamamlamama ragmen içtiğim kavşak suyunun yarattığı etki nedeniyle bir türlü kendisinden ayrılamadığım ülkemizin güzide illerinden biri.

amasra ve inkum gibi birçok gezilesi ve görülesi muhteşem doğası olan yerlere sahip batı karadenizin kendi yağında kavrulmaya çalışan minik ilidir.

bartın şivesi:

bartın yerli halkının ses bilgisi yönünden özellikleri olan, kendine özgü şivesi vardır. bartın ağzı ile orta anadolu, çankırı, bolu, kastamonu ile denizli’nin çivril ve tavas ağızlarında benzerlikler bulunmaktadır. yöre ağzının en ayırıcı özelliklerinden birisi g/y değişimidir. ordu, bulgaristan’ın varna ve razgard ağızlarında rastlanan bu değişim yer yer oğuz lehçesinde de görülmektedir.
bartın ağzının yine kıpçak lehleriyle bağdaşan ortak ve önemli bir özelliği de n/y değişimidir. bartın ağzında n sesi, iç ve son seslerde düzenli olarak y sesine dönüşmektedir. bu özelliği ile karakıyım lehçesine yaklaşılmaktadır. türkçe’nin n sesi düzenli bir şekilde y olur. eliye (eline), kimiy va (kimin var), geldin mi (geldiy mi) gibi. bartın ağzı yalnızca bu değişim açısından bakıldığında urfa ağzı ile karşılaştırılabilir. anadolu ağızları dışında azerice’nin nahcıvan, kaşkay ve afganistan’daki afşarların dili ile ortaklık vardır. bartın ağzında yazı dilindeki ünlüler dışında kalan türleri pek azdır. orta boğumlu a, o,u ünlüleri ile bulanık a ve bazı ünlülerin genizden gelenlerinden başka kulakla ayırt edilecek farkları yoktur.
bartın ağzı dil benzeşmesi bakımından güçlüdür. birleşik fiilleri ve uyum dışı yabancı sözlükleri bile ilerleyici ve gerileyici benzeşmelere sokacak kadar güçlüdür. yapıvâmalı (yapıvermeli), açıvarıy (açıverin), geliyom (geliyorum), vercem (vereceğim), habar (haber), marak (merak) gibi. önemli değişimlerden birisi de düz ünlülerin yuvarlaklaşması biçimindedir. değişim türleri daha çok ön ve iç seslerde görülmektedir. bunlar a/o, e/u, i/ü değişimleridir. dovul (davul), tovuk (tavuk), çövür (çevir), buba (baba), çavır (çağır), büşür (pişir) gibi. bunların dışında ğ sesi düzenli bir şekilde v sesine dönüşmektedir. avız (ağız), avaç (ağaç), sıvır (sığır) gibi.
bu dil şekli yazı diline oranla önemli bir ayrılık göstermez. ancak görüldüğü gibi bir takım biçim değişikliklerine uğramıştır. bartın’da genç nesil ve bazı gruplar istanbul şivesini çok güzel kullandıkları gibi bartın’a mahsus konuşma tarzını da unutmazlar. bartın halkı bartın şivesiyle konuşmaktan ayrı bir zevk alır.

bartın, karadeniz bölgesini bati bölümünde yer alan bir ilimizdir.doğuda kastamonu, doğu ve güneyde karabük, batıda zonguldak illeriyle komşudur. kuzey bölümü sahil şeridi olan ilin yüzölçümü 2143 km2’dir. adini,kenarinda kuruldugu bartin ırmagi`nin antik cagdaki isminden(parthenios)alan kent,tarihi paphlagonia antik kentlerinden sesamos (amasra), kromna (kurucaşile) ve erythinoi (çakraz) i sinirlari icerisinde bulundurmaktadir.

amasra kalesi, inkum plajı, bartın çayı ile ünlüdür.
barış akarsu nun memleketi.